Unagi-saki là loại dao chuyên dùng để mở thân cá chình trong chế biến món ăn Nhật Bản. Muốn phân biệt các kiểu dao, không thể chỉ nhìn tên vùng miền: cần xem đồng thời hình dáng mũi dao, lưỡi cắt, sống dao, công việc mà nhà sản xuất thiết kế dao để thực hiện và cách bảo dưỡng.
Bài viết giúp tìm hiểu và lựa chọn dụng cụ, không phải hướng dẫn xử lý cá chình còn sống. Người chưa được đào tạo thực hành không nên tự học cách sơ chế cá còn sống; hãy dùng sản phẩm đã được người có chuyên môn chuẩn bị hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia đủ năng lực.
Các hình không phải ảnh chụp, bản vẽ dựa trên đo đạc thực tế hay thông số kỹ thuật sản phẩm.
Những điểm cần xem khi tìm hiểu dao mổ cá chình
01. Phân biệt mũi, cạnh sắc và sống dao
Trước hết hãy nhận diện mũi dao ở đầu lưỡi, cạnh sắc dùng để cắt và sống dao ở phía đối diện. Độ nhọn của mũi, chiều dài đường cắt, độ dày hay phần nhô lên ở sống dao đều gợi ý về thiết kế. Tuy nhiên, chỉ quan sát bên ngoài không đủ xác nhận nơi sản xuất hoặc mọi công việc mà dao có thể làm. Hướng dẫn về các bộ phận của dao do Kai công bố cũng cho thấy cách gọi có thể có biến thể.

02. Xem hình dáng và mục đích sử dụng tách biệt với tên kiểu dao
Dao mở thân cá chình có nhiều dạng: lưỡi hẹp dài, lưỡi rộng hoặc lưỡi ngắn giống rìu nhỏ. Đối chiếu tài liệu hình dáng dao do Tojiro đăng năm 2019 với mô tả các kiểu dao của Mizuno Tanrenjo, có thể tóm tắt như bảng sau. Kích thước nêu trong bảng là cỡ tham khảo cho dao chuyên nghiệp theo Tojiro, không phải tiêu chuẩn chung của mọi hãng.
Bảng chỉ tổng hợp những ví dụ có văn bản của từng nhà sản xuất. Nó không chứng nhận xuất xứ một con dao, cũng không khẳng định mỗi vùng chỉ có một kiểu. Chính quyền thành phố Sakai giới thiệu quy trình phân công rèn, tạo lưỡi sắc và lắp cán của nghề dao Sakai; riêng thông tin này cũng không chứng minh kiểu dáng của một con dao mổ cá chình cụ thể.
Dụng cụ và điều kiện làm việc
03. Đánh giá độ vững của thớt và khoảng trống, không chỉ con dao
Một chiếc thớt phẳng, không cập kênh hay lung lay, có đủ chỗ trống xung quanh và được bố trí sao cho lưỡi không chạm các dụng cụ khác cũng rất quan trọng. Kai so sánh vật liệu thớt và tác động lên cạnh dao. Đồng thời cần theo hướng dẫn vệ sinh thực phẩm của Bộ Nông, Lâm và Ngư nghiệp Nhật Bản: tránh để dao, thớt đã dùng cho cá sống tiếp xúc với thực phẩm đã chín hoặc sẽ ăn sống, và rửa dụng cụ kịp thời sau khi dùng. Bài viết không hướng dẫn giữ và mổ cá chình còn sống.
04. Đối chiếu tên vùng miền với hồ sơ của người làm dao
Khi gặp tên như Edo-saki hay Osaka-saki, hãy đối chiếu đường viền lưỡi, phần sống và kết cấu cán với bản vẽ, ảnh, mã mẫu và mô tả sản phẩm do nhà sản xuất cung cấp. Bảo tàng dao CUT thuộc Trung tâm Nghề thủ công Truyền thống Sakai giới thiệu lịch sử và kỹ thuật sản xuất qua hiện vật, mô hình; nhưng thông tin triển lãm nói chung không thể thay cho giấy tờ nhận diện một sản phẩm cụ thể.
Về lịch sử, một triển lãm của Thư viện Quốc hội Nhật Bản cho biết tác phẩm Edo Meisho Hyakunin Isshu thời Shōtoku (1711–1716) có tranh món cá chình nướng kabayaki và dẫn đến trang số hóa của bản gốc. Đây là tư liệu về văn hóa ăn cá chình thời bấy giờ, không phải bằng chứng cho hình dáng của những kiểu dao vùng miền ngày nay. Không nên tự tưởng tượng các chi tiết mà tài liệu không xác nhận.

Chăm sóc dao hằng ngày
05. Rửa sạch và làm khô hoàn toàn
Sau khi dùng, hãy rửa bằng miếng bọt biển mềm phù hợp và nước rửa chén có độ pH trung tính, tráng sạch rồi loại bỏ nước trên cả lưỡi lẫn cán và để khô kỹ trước khi cất. Hướng dẫn bảo quản chính thức của Tojiro cảnh báo rằng chất bẩn chứa muối hoặc axit và việc để ẩm lâu có thể gây gỉ. Không ngâm dao trong chậu nước và không dùng lò nướng hoặc lò vi sóng để làm khô. Bài viết không hướng dẫn đặt tay gần cạnh sắc khi lau; hãy tuân thủ chỉ dẫn làm sạch an toàn của chính sản phẩm.

06. Che chắn cạnh sắc và cất riêng khỏi dụng cụ khác
Khi dao đã khô hẳn, hãy dùng bao dao hoặc miếng bảo vệ cạnh có hình dáng, kích thước phù hợp, tránh cất lẫn lộn với dụng cụ kim loại có thể đập vào lưỡi. Điều này giúp giảm nguy cơ bị thương do chạm phải và mẻ cạnh. Thông tin dịch vụ sửa chữa của Tojiro cũng yêu cầu bọc kỹ để mũi dao không lòi ra trong quá trình vận chuyển. Đóng gói gửi hàng khác với cất giữ hằng ngày, vì vậy cần chọn thiết bị bảo vệ thích hợp.
Những điều cần xác minh trước khi chọn mua
07. Xét chất liệu, chống gỉ và việc mài lại theo từng vấn đề
Thép cacbon đòi hỏi kiểm soát độ ẩm đặc biệt cẩn thận. Thép không gỉ dùng làm lưỡi vẫn có thể bị gỉ trong một số điều kiện, nên “không gỉ” không có nghĩa là khỏi cần bảo dưỡng. Mục hỏi đáp về vật liệu của Kai phân biệt các yếu tố gây gỉ ở thép cacbon, thép không gỉ và kết cấu nhiều lớp. Cũng nên xác nhận dao mài một bên hay hai bên, loại thép sử dụng và điều kiện nhận mài hoặc sửa của nhà sản xuất. Nếu lưỡi bị mẻ hoặc biến dạng, hãy hỏi nhà sản xuất hay thợ mài chuyên nghiệp thay vì tự mài bỏ nhiều kim loại khi chưa được đào tạo.
08. Nêu rõ công việc và tham khảo người làm dao hoặc chuyên gia
Đừng quyết định mua chỉ vì tên một vùng. Hãy giải thích công việc cụ thể và kinh nghiệm của người dùng cho nhà sản xuất hoặc cửa hàng chuyên dụng, rồi xác nhận thông số thực tế và hỗ trợ hậu mãi. Thông tin cửa hàng dao và đá mài tại Trung tâm Nghề thủ công Truyền thống Sakai cũng nói đến việc so sánh dụng cụ và hỏi ý kiến thợ thủ công. Có thể kiểm tra các điểm sau:
Công việc cần làm là gì, và việc xử lý cá chình còn sống có nên giao cho người có kinh nghiệm không?
Mã sản phẩm, hướng lưỡi, kích thước và cấu tạo cán có được nhà sản xuất ghi rõ không?
Có thể duy trì vệ sinh, chống gỉ và bảo quản đúng với loại thép này không?
Có đầu mối liên hệ để mài lại, sửa chữa và hỏi về kỹ thuật không?
Điều đáng chú ý hơn danh tiếng của một tên vùng là sự phù hợp giữa thiết kế của chính con dao, công việc thực tế và khả năng bảo trì. Khác biệt về cách mở và nấu cá chình theo vùng là chủ đề riêng trong bài Cá chình Kanto và Kansai khác nhau như thế nào.
Đọc bài tiếp theo


