Odun kömüründe ve gazda ızgara yapılan yılan balığının farkını anlamak için yakıtın adından fazlasına bakmak gerekir: Isı balığa nasıl ulaşır, ısı kaynağıyla arasındaki mesafe nedir, hangi sos kullanılır ve buharda pişirme aşaması var mıdır? Isıtma araştırmaları ve kamu kurumlarının kaynaklarından yararlanan bu yazı, hangi etkenlerin ayrı ayrı karşılaştırılması gerektiğini açıklıyor. Bu yazı için yılan balığıyla karşılaştırmalı bir deney yapılmadı; yöntemlerden birinin her zaman daha lezzetli olduğu sonucuna da varılmıyor.

Isı kaynakları arasındaki farklar
Kömür ve gazı anlamanın ilk ipucu, ısının aktarılma biçimidir. Işınım, sıcak cisimlerin yaydığı elektromanyetik dalgalar yoluyla ısıyı belirli bir mesafeye aktarır. Taşınım ise hava gibi bir akışkanın hareketine bağlı ısı aktarımıdır. Izgarada, sıcak kömürden veya ısıtılmış ekipmandan gelen ışınımı çevredeki sıcak gazların taşınımından ayırmak açıklayıcıdır. Yiyeceğin ızgara teline veya pişirme plakasına temas ettiği noktalarda iletim de rol oynar. Kaynak: ABD Enerji Bakanlığının ısı aktarımı açıklaması
Yakıt gaz olsa bile alevin doğrudan kullanılmasıyla alevin ısıttığı ışınım yüzeyinin kullanılması arasında ısının yiyeceğe ulaşma biçimi farklıdır. Bir araştırmada kömür, gaz brülörü, gazla ısıtılan karartılmış ızgara teli ve elektrikli ısıtıcı karşılaştırılmıştır. Isı akısı eşitlenerek ışınımın katkısı ve gıdaların fiziksel özellikleri incelenmiştir. Bu koşullarda, ışınım katkısı kömüre yakın olan kaynaklarla pişirilen gıdaların esmerleşme ve su buharlaşması gibi fiziksel özellikleri de benzer bulunmuştur. Ancak örnekler hanpen adlı balık ürünleri, tavuk ve somondur. Deney, hangi yöntemin yılan balığını daha lezzetli yaptığını araştırmamıştır. Kaynak: Tatsuguchi ve arkadaşları, 2004
Değişen koşullar
Mesafeyi değiştirmek karşılaştırmanın koşullarını da değiştirir. Isı kaynağıyla yiyecek arasındaki mesafe kaydedilmesi gereken bir koşuldur. Işınımla ısıtma araştırmasında, ısıtıcıya daha yakın konumlarda ısı akısı daha yüksek bulunmuştur. Kömürde somon pişirmeyle ilgili bir bilimsel sunumda da mesafenin yanma eğilimini ve gereken pişirme süresini değiştirdiği bildirilmiştir. Bu sonuçlar, her yılan balığı ve her cihaz için geçerli tek bir doğru mesafe belirlemez. Mesafeyi değiştirirken ısı ayarının veya sürenin de değişip değişmediğini kontrol edin. Kaynak: Sato ve arkadaşları, 1999 · Nakamura ve arkadaşları, 2007 tarihli bilimsel sunum özeti

Soslu yüzey, sossuz ızgara olan shirayaki’den farklı bir koşuldur. Esmerleşme tepkimeleri arasında şekerlerden türeyen bileşenler ile amino bileşiklerin yer aldığı Maillard tepkimesi bulunur; nem ve sıcaklık da etkilidir. Sos sürmek yüzeyin içeriğini ve durumunu değiştirir. Bu yüzden shirayaki ile soslu yılan balığı ızgarası kabayaki arasındaki renk farkı doğrudan ısı kaynağına bağlanamaz. Karşılaştırmada sosun tarifi, miktarı, kaç kez ve ne zaman sürüldüğü de eşit tutulup kaydedilmelidir. Yalnızca rengin koyuluğunu lezzet puanına dönüştürmemek de önemlidir. Kaynak: Hiroşima İli Gıda Teknolojisi Merkezinin esmerleşme açıklaması
Buharda pişirme, son ızgaradan önceki bağımsız bir aşamadır. Japonya Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık Bakanlığı Edo tarzı kabayaki’yi önce sossuz ızgara, ardından buharda pişirme ve son olarak sosla ızgara şeklinde açıklar. İki yılan balığı tadılırken buhar aşaması da değişiyorsa karşılaştırılan şey bütün süreçlerdir. Isı kaynağının etkisini görmek için buharda pişirmenin uygulanıp uygulanmadığı ve koşulları aynı tutulmalıdır. İncelenen kaynaklar, buharın dokuyu ne ölçüde değiştirdiğini veya yağı yüzde kaç azalttığını belirtmeye imkân vermez. Kaynak: Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık Bakanlığı, “Unagi no kabayaki, Tokyo”
Adil bir karşılaştırma tasarlamak
Önce neyi öğrenmek istediğinizi belirleyin. Aynı süre sonunda nasıl bir sonuç alındığını sormak, aynı hedef sonuca ulaşmak için sürecin nasıl ayarlanacağını sormaktan farklıdır. İkinci durumda pişirme süresi değişebilir; dolayısıyla karşılaştırmanın türü başlangıçta belirtilmelidir. Deney tasarımı amaca ve incelenen etkenlere uygun seçilmeli, sonucu etkileyebilecek diğer koşullar kontrol edilmelidir. Kaynak: NIST deney tasarımı açıklaması · Koşulların kontrolü ve rastgeleleştirme
Yılan balığı karşılaştırmasında aşağıdaki kayıtlar yararlı olabilir. Bunlar bu yazının karşılaştırma tasarımı önerisidir; uygulanmış bir deney prosedürü veya sonuçlar değildir.
Malzeme: filetonun bölümü, kalınlığı, büyüklüğü, ısıtma öncesi sıcaklığı ve çözdürülme durumu.
Süreç: önceden sossuz ızgara ve buharda pişirme yapılıp yapılmadığı, sos tarifi ve uygulama biçimi, çevirme yöntemi.
Ekipman: cihaz, ısı ayarı veya kömürün durumu, ısı kaynağına mesafe ve ızgaradaki konum.
Değerlendirme: karşılaştırılan süre veya hedef sonuç, pişirme sonrası ağırlık, yüzey rengi ve yemeye kadar geçen süre.
Aynı cihazda bile konum ve işlem sırası farklılık yaratabilir. Karşılaştırmayı tekrarlamak, sırayı değiştirmek ve koşulları kaydetmek tek bir izlenimi genellemekten kaçınmaya yardımcı olur. Güvenli çalışmaya uygun ekipman ve prosedürler kullanın. Yiyeceğin güvenle yenebilir olup olmadığını yalnızca yüzey rengine bakarak değerlendirmeyin.

Gözlemlerle açıklamaları da ayırın. “Bu koşullarda yüzey daha koyu renk aldı” kaydedilebilir bir gözlemdir. “Kömürün bileşenleri umamiyi artırdı” ise ayrıca doğrulanması gereken bir açıklamadır. “Bu aromayı sevdim” kişisel değerlendirme olarak yazılabilir, ancak herkesin tercihine genellenemez.
Tavukla yapılan başka bir araştırmada kömürde ızgaranın ve gazlı tel ızgaranın kokuları ayırt edilebilmiş, ancak kokunun beğenilmesi ve genel değerlendirmede istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Aromanın farklı olması, bir yöntemin mutlaka daha çok beğenileceği anlamına gelmez. Bu araştırma da yılan balığı kabayaki’yi değerlendirmemiştir. Kaynak: Ishiguro ve arkadaşları, 2005
İstatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmaması, iki yöntemin eşdeğer olduğunun kanıtı değildir.
Evde ve restoranda seçim yapmak
Evde başlangıç noktası, cihazın öngördüğü yakıta, kullanım amacına ve kullanım yerine uymaktır. Kömürle pişirmeyi denemek için shichirin mangalını veya kömürlü ızgarayı evin içine taşımayın. ABD Tüketici Ürünleri Güvenliği Komisyonu CPSC; konutlarda, araçlarda, çadırlarda ve benzeri yerlerde kömür kullanılmaması, kömürlü ızgaraların yalnızca açık havada kullanılması gerektiği konusunda uyarır. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; kömürün yanmasıyla da oluşur. Pencere açmak veya aspiratörü çalıştırmak ev içinde kömür kullanımını kabul edilebilir hâle getirmez. Kaynak: CPSC kömür güvenliği bilgileri · CDC karbonmonoksit bilgileri
Restoranlardaki kömürlü sistemler ev aletlerinden ayrı değerlendirilmelidir. Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı, yanan kömür restoran içinde bekletilirken duman tahliye sistemi ve ilgili ekipmanın çalışmadığı bir zehirlenme vakasını yayımlamıştır. Ekipmanı kurmak tek başına yetmez: işletim prosedürleri ve güvenlik eğitimi yakma, servis ve bekleme dönemlerini de kapsamalıdır. Ticari ekipman kurulacak veya değiştirilecekse üreticiye, uzman firmaya ve gerektiğinde yetkili kuruma danışılmalıdır. Kaynak: Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı iş kazası vakası
Kömürlü ızgarayı kapı, pencere ve havalandırma açıklıklarından uzakta, açık bir dış alanda kullanın. Garajda veya üstü kapalı araç park yerinde kullanmayın; karbonmonoksit eve girebilir. CDC
Çiğ balık pişirirken iç sıcaklığı gıda termometresiyle kontrol edin. ABD FDA, balık için 63°C (145°F) önerir. Önceden pişirilmiş paketli ürünlerde hazırlama ve yeniden ısıtma talimatlarına uyun; artan yemekler için FDA 74°C’ye (165°F) kadar yeniden ısıtmayı önerir. Yerel gıda güvenliği rehberine de bakın. FDA
Restoran veya ürün seçerken “kömür mü gaz mı” sorusunun yanında buharda pişirme yapılıp yapılmadığına, sosun nasıl kullanıldığına ve hangi dokunun hedeflendiğine bakın. Evde pişirirken veya yeniden ısıtırken ürün etiketine ve cihaz talimatlarına öncelik verin. Yöntemleri yalnızca yakıta göre sıralamak yerine koşulları ve pişirme yöntemini kontrol ederek damak tadınıza ve güvenle kullanabileceğiniz ekipmana uygun olanı seçin. Bu karşılaştırmanın pratik sonucu budur.

Sonraki yazıyı oku

