Om het verschil tussen paling van de houtskoolgrill en paling van de gasgrill te begrijpen, is de naam van de brandstof niet genoeg. Ook de manier waarop warmte de vis bereikt, de afstand tot de warmtebron, de saus en het stomen tellen mee. Aan de hand van onderzoek naar verhitting en informatie van openbare instanties zetten we op een rij welke factoren afzonderlijk moeten worden vergeleken. Voor dit artikel is geen vergelijkend experiment met paling uitgevoerd. We concluderen ook niet dat één methode altijd lekkerder is.

Verschillen tussen warmtebronnen
De eerste aanwijzing om houtskool en gas te begrijpen is de manier van warmteoverdracht. Straling draagt warmte over een afstand over via elektromagnetische golven die hete voorwerpen uitzenden. Convectie is warmtetransport door de beweging van een vloeistof of gas, zoals lucht. Bij grillen helpt het om straling van hete houtskool of verhitte onderdelen te onderscheiden van convectie door de omringende hete gassen. Waar het voedsel een rooster of grillplaat raakt, speelt ook geleiding een rol. Bron: uitleg over warmteoverdracht van het Amerikaanse ministerie van Energie
Ook met gas als brandstof bereikt warmte het voedsel anders wanneer de vlam rechtstreeks wordt gebruikt dan wanneer de vlam een stralend oppervlak verhit. Een onderzoek vergeleek houtskool, een gasbrander, een met gas verhit zwartgemaakt grillrooster en een elektrisch verwarmingselement. Bij een gelijkgestelde warmteflux werden het aandeel van straling en de fysische eigenschappen van het voedsel onderzocht. Onder deze omstandigheden leverden warmtebronnen met een stralingsaandeel dat dicht bij dat van houtskool lag ook vergelijkbare fysische eigenschappen op, zoals bruining en vochtverdamping. De onderzochte producten waren echter hanpen-viskoekjes, kip en zalm. Het experiment bepaalde niet welke methode paling lekkerder maakt. Bron: Tatsuguchi e.a., 2004
Omstandigheden die veranderen
Een andere afstand verandert ook de vergelijking. De afstand van warmtebron tot voedsel is een omstandigheid die het waard is om vast te leggen. In onderzoek naar stralingsverwarming was de warmteflux groter dichter bij het verwarmingselement. Een congrespresentatie over zalm op houtskool meldde ook dat de afstand invloed had op het risico op aanbranden en de benodigde grilltijd. Deze resultaten leveren geen juiste afstand op die voor elke paling en elk apparaat geldt. Controleer bij het aanpassen van de afstand of niet tegelijk de warmte-instelling of bereidingstijd verandert. Bron: Sato e.a., 1999 · Nakamura e.a., samenvatting van een congrespresentatie uit 2007

Een oppervlak met saus is een andere uitgangssituatie dan shirayaki, grillen zonder saus. Tot de bruiningsreacties behoort de maillardreactie, waarbij van suikers afgeleide bestanddelen en aminoverbindingen betrokken zijn. Ook vocht en temperatuur hebben invloed. Saus verandert de samenstelling en toestand van het oppervlak. Een kleurverschil tussen shirayaki en kabayaki, paling gegrild met saus, kan daarom niet rechtstreeks aan de warmtebron worden toegeschreven. Houd voor een vergelijking ook het sausrecept, de hoeveelheid, het aantal keren aanbrengen en het tijdstip gelijk en leg ze vast. Het is bovendien belangrijk om een donkere kleur op zichzelf niet als maat voor lekker te beschouwen. Bron: uitleg over bruining van het centrum voor levensmiddelentechnologie van de prefectuur Hiroshima
Stomen is een aparte stap vóór het afsluitende grillen. Het Japanse ministerie van Landbouw, Bosbouw en Visserij beschrijft kabayaki in Edo-stijl als eerst grillen zonder saus, vervolgens stomen en daarna met saus grillen. Als twee bereidingen van paling ook verschillen in de stoomstap, laat de proeverij verschillen tussen de volledige processen zien. Om het effect van de warmtebron te onderzoeken, moeten het wel of niet stomen en de stoomomstandigheden gelijk blijven. De geraadpleegde bronnen laten niet toe om aan te geven hoeveel de textuur door stomen verandert of welk percentage vet verdwijnt. Bron: ministerie van Landbouw, Bosbouw en Visserij, ‘Unagi no kabayaki, Tokio’
Een eerlijke vergelijking opzetten
Bepaal eerst wat je wilt weten. Het resultaat na dezelfde bereidingstijd vergelijken is iets anders dan onderzoeken hoe je de bereiding moet aanpassen om hetzelfde gewenste resultaat te bereiken. In het tweede geval kan de bereidingstijd verschillen. Maak daarom vooraf duidelijk welk type vergelijking je maakt. Kies een proefopzet die past bij het doel en de onderzochte factoren, en beheers andere omstandigheden die de uitkomst kunnen beïnvloeden. Bron: NIST-uitleg over proefopzetten · Omstandigheden beheersen en randomiseren
Voor een vergelijking met paling kan het nuttig zijn om het volgende vast te leggen. Dit is een voorstel voor een vergelijking in dit artikel, geen al uitgevoerde testprocedure of verzameling resultaten.
Product: deel van de filet, dikte, grootte, temperatuur vóór verhitting en ontdooitoestand.
Bereiding: wel of niet vooraf grillen zonder saus en stomen, sausrecept en wijze van aanbrengen, en manier van omdraaien.
Apparatuur: apparaat, warmte-instelling of toestand van de houtskool, afstand tot de warmtebron en plaats op de grill.
Beoordeling: te vergelijken bereidingstijd of gewenst eindresultaat, gewicht na bereiding, kleur van het oppervlak en tijd tot het eten.
Ook bij hetzelfde apparaat kunnen plaats en volgorde verschillen veroorzaken. Door de vergelijking te herhalen, de volgorde te wijzigen en de omstandigheden vast te leggen, voorkom je gemakkelijker dat één indruk wordt veralgemeniseerd. Gebruik apparatuur en werkwijzen waarmee veilig gewerkt kan worden. Beoordeel niet alleen aan de bruining of het voedsel veilig gegeten kan worden.

Houd ook waarnemingen en verklaringen gescheiden. ‘Onder deze omstandigheden werd het oppervlak donkerder’ is een waarneembaar resultaat dat kan worden vastgelegd. ‘Bestanddelen van houtskool versterkten de umamismaak’ is een verklaring die apart moet worden getoetst. ‘Ik vond deze geur prettig’ kan als persoonlijke beoordeling worden genoteerd, maar mag niet naar ieders voorkeur worden vertaald.
In een ander onderzoek met kip kon men de geuren van houtskoolgrillen en grillen op een gasrooster onderscheiden. Voor de waardering van de geur en het totaaloordeel werd echter geen statistisch significant verschil gevonden. Een verschil in geur betekent niet dat één methode altijd de voorkeur krijgt. Ook dit onderzoek ging niet over paling-kabayaki. Bron: Ishiguro e.a., 2005
Het ontbreken van een statistisch significant verschil bewijst niet dat de twee methoden gelijkwaardig zijn.
Kiezen voor thuis en in een restaurant
Begin thuis met het naleven van de voorschriften voor brandstof, gebruik en gebruikslocatie van je apparaat. Neem geen shichirin-houtskoolkomfoor of houtskoolgrill mee naar binnen om houtskoolbereiding uit te proberen. De Amerikaanse consumentenveiligheidscommissie CPSC waarschuwt om geen houtskool te gebruiken in woningen, voertuigen, tenten en vergelijkbare afgesloten ruimten, en houtskoolgrills alleen buiten te gebruiken. Koolmonoxide is kleurloos en geurloos en ontstaat ook bij de verbranding van houtskool. Open ramen of een draaiende afzuiging zijn geen reden om houtskool binnenshuis te gebruiken. Bron: CPSC-veiligheidsinformatie over houtskool · CDC-informatie over koolmonoxide
Houtskoolinstallaties in restaurants moeten los worden gezien van huishoudelijke apparaten. Het Japanse ministerie van Gezondheid, Arbeid en Welzijn publiceerde een vergiftigingsgeval waarbij brandende houtskool in een restaurant werd bewaard terwijl de rookafvoer en bijbehorende apparatuur niet in bedrijf waren. Apparatuur plaatsen alleen is niet voldoende: werkwijzen en veiligheidstraining moeten ook het aansteken, de bedieningstijd en de stand-byperioden omvatten. Raadpleeg bij het installeren of aanpassen van professionele apparatuur de fabrikant, een gespecialiseerd bedrijf en zo nodig de bevoegde instantie. Bron: arbeidsongevallenrapport van het ministerie van Gezondheid, Arbeid en Welzijn
Gebruik een houtskoolbarbecue in een open buitenruimte, uit de buurt van deuren, ramen en ventilatieopeningen. Gebruik hem niet in een garage of onder een carport: koolmonoxide kan de woning binnendringen. CDC
Controleer bij het bereiden van rauwe vis de kerntemperatuur met een voedselthermometer. De Amerikaanse FDA adviseert 63 °C (145 °F) voor vis. Volg bij verpakte, al bereide producten de aanwijzingen voor bereiding en opwarmen; voor restjes adviseert de FDA opwarmen tot 74 °C (165 °F). Raadpleeg ook de plaatselijke voedselveiligheidsrichtlijnen. FDA
Kijk bij het kiezen van een restaurant of product niet alleen naar ‘houtskool of gas’, maar ook naar wel of niet stomen, het gebruik van saus en de beoogde textuur. Geef bij bereiden of opwarmen thuis voorrang aan het productetiket en de handleiding van het apparaat. Rangschik bereidingswijzen niet alleen op brandstof. Kijk naar omstandigheden en methode en kies wat past bij je voorkeur en apparatuur die je veilig kunt gebruiken. Dat is de praktische les van deze vergelijking.

Lees het volgende artikel

