Wat is de Europese aal? Verspreiding, levenscyclus, trek en bescherming

Een brongebonden profiel van Anguilla anguilla: herkenning, leefgebieden, levensfasen, Sargassozee, satellietonderzoek, IUCN- en ICES-beoordelingen en EU-regels van 2026.

Begin met lezen ↓Inhoud +
Illustratie van een paling die onder water zwemt. Dit is een schematische afbeelding, geen vastlegging van een bepaalde soort of een werkelijk leefgebied.
Dit is een schematische afbeelding, geen vastlegging van een bepaalde soort of een werkelijk leefgebied.
In dit artikel
  • Soort en verspreiding
  • Levenscyclus en leefgebieden
  • Oceaantrek en bewijs

De Europese aal, Anguilla anguilla, is een vis uit de familie Anguillidae. Hij groeit op in zoet, brak en kustwater in Europa en omliggende gebieden en onderneemt een trek door de Atlantische Oceaan die samenhangt met voortplanting. Verspreiding, daadwerkelijk geregistreerde bewegingen, afgeleid paaigedrag, beschermingsstatus en bindende regelgeving zijn echter verschillende soorten informatie. Dit artikel gaat alleen over deze soort en maakt onderscheid tussen primaire bronnen die op 13 november 2026 controleerbaar waren. Paaigebieden en groeicijfers van de Japanse aal worden niet overgenomen.

Soort en verspreiding

1. De wetenschappelijke naam duidt één soort aan

Het FAO-soortprofiel uit 2009 beschrijft de Europese aal als Anguilla anguilla (Linnaeus, 1758), behorend tot de familie Anguillidae. Dat is de naam van één biologische soort, niet van iedere lange vis die in Europa wordt gevonden. De Japanse aal, Anguilla japonica, is een andere soort; zijn paaigebied, levenscycluscijfers en bestandsbeoordelingen mogen niet zomaar naar de Europese aal worden overgezet. Ook een gerechtnaam of handelsnaam bewijst op zichzelf niet welke soort is gebruikt. Begin daarom met documenten waarin de wetenschappelijke naam expliciet staat.

Onderliggende bronnen: FAO (2009)

2. Opgroeigebieden en voortplantingswateren onderscheiden

Tijdens de continentale groeifase komt de Europese aal voor in rivieren, meren, estuaria en kustwateren van Europa en in delen van de Middellandse Zee en Noord-Afrika. De FAO vermeldt stroomgebieden die uitmonden in de Noord-Atlantische Oceaan, de Oostzee en de Middellandse Zee; de IUCN-soortbeoordeling somt landen met voorkomen buiten de voortplantingsfase op. De Sargassozee in het westelijke deel van de Noord-Atlantische Oceaan heeft een andere rol als vermoedelijk voortplantingsgebied. De illustratie toont een algemeen estuarium en documenten; zij is geen opgemeten kaart of verspreidingsgrens.

Onderliggende bronnen: IUCN (2020) · FAO (2009) · OSPAR

3. Een langgerekte vis met vinnen, geen slang

Het lange lichaam maakt de aal niet tot een slang. Volgens de FAO-beschrijving heeft de vis kleine, afgeronde borstvinnen; de rugvin en aarsvin lopen door in de staartvin; buikvinnen ontbreken. Minuscule schubben liggen ingebed in de huid. Ook de verschijningsvorm verandert: een opgroeiende gele aal heeft vaak een groenbruine rug en gelige buik, terwijl bij de schieraal die naar zee vertrekt de flanken en buik zilverachtiger worden.

Onderliggende bronnen: FAO (2009)

Levenscyclus en leefgebieden

4. Van bladvormige larve tot glasaal, gele aal en schieraal

De levenscyclus loopt van een bladvormige oceanische leptocephalus-larve naar de doorzichtige glasaal na metamorfose nabij het continent, vervolgens naar gepigmenteerde jonge dieren en opgroeiende gele alen, en ten slotte naar de schieraal die zich op de trek voorbereidt. OSPAR noemt voor de groei als gele aal ongeveer 2–25 jaar, naast voorbeelden die nog langer duren. Die bandbreedte is geen vaste omschakelleeftijd voor ieder gebied of individu.

Onderliggende bronnen: OSPAR · FAO (2009)

5. Rivier, estuarium en kust zijn geen verplichte halteplaatsen

Sommige Europese alen trekken de rivier op, maar andere groeien op in brak estuariumwater of in zeewater aan de kust. Daarom klopt het niet dat alle dieren precies dezelfde route „zee–rivier–zee” moeten afleggen. Het European Tracking Network noemt deze soort facultatief katadroom: een verblijf in zoet water is tijdens de groei niet voor iedere aal noodzakelijk. Alleen naar bovenstroomse rivieren kijken betekent dat aantasting van estuaria, kustbouw en kustvisserij buiten beeld blijven.

Onderliggende bronnen: ETN · OSPAR

6. Larvenvoedsel en later voedsel vragen verschillend bewijs

Ayala en collega's vergeleken in 2018 de darminhoud van A. anguilla-larven uit de Sargassozee met de deeltjes in het omliggende water, via sequencing van 18S- en 16S-rRNA-genen. DNA-sequenties van geleiachtig plankton, vooral hydrozoën, bleken belangrijk in de larvendarmen. De bevindingen ondersteunen niet de eenvoudige bewering dat larven „mariene sneeuw” eten in precies dezelfde samenstelling als het omringende deeltjesmateriaal. Het aandeel DNA-sequentielezingen is bovendien niet gelijk aan het gewichtsaandeel van voedsel. Het dieet van latere stadia mag niet rechtstreeks uit het larvenonderzoek worden afgeleid.

Als voorbeeld van voedsel tijdens de groeifase bevatten de magen van Europese alen die in de brakke lagune van Mauguio in Frankrijk zijn onderzocht onder meer kleine kreeftachtigen, borstelwormen, insectenlarven en kleine vissen. Het voedsel kan verschillen per seizoen en met de lokaal beschikbare organismen. Bouchereau et al. (2009)

Onderliggende bronnen: Ayala et al. (2018) · FAO (2009)

Oceaantrek en bewijs

7. Waarom de Sargassozee centraal staat

De Sargassozee geldt vooral als vermoedelijk voortplantingsgebied omdat expedities aan het begin van de twintigste eeuw daar concentraties van de kleinste leptocephalus-larven vonden. Schieralen zouden de Atlantische Oceaan oversteken, maar verschillende vertrekplaatsen, stromingen en individuele variatie laten geen enkele bewezen route voor alle dieren toe. Onderzoek met satellietzenders uit 2022 versterkte het bewijs dat volwassen alen het gebied kunnen bereiken. Het leverde geen rechtstreekse beelden van het paaien op en wees geen exact gemeenschappelijk paaipunt aan.

Onderliggende bronnen: Wright et al. (2022) · OSPAR

8. Wat satellietzenders daadwerkelijk registreerden

Wright en collega’s (2022) voorzagen 26 Europese palingen uit rivieren op de Azoren van satellietzenders. Drieëntwintig zenders maakten verbinding en 21 daarvan registreerden substantiële gegevens. Deze 21 zenders lieten 40 tot 366 dagen na bevestiging los. Vijf locaties waar zenders bovenkwamen lagen in de Sargassozee, waarvan één in het vermoedelijke voortplantingsgebied. Dit zijn gegevens over verplaatsing, geen directe waarneming van paaien of volledige routes van alle dieren. De gerapporteerde verplaatsingssnelheden lagen rond 3–12 km per dag. Wright et al. (2022)

Onderliggende bronnen: Wright et al. (2022)

9. Een waargenomen trek is geen waargenomen paai

Drie vormen van bewijs moeten gescheiden blijven. De verspreiding van zeer kleine larven ondersteunt een afleiding over het voortplantingsgebied. Satellietzenders leggen de bewegingen van bepaalde volwassen dieren vast. Eieren verzamelen of paaiende volwassen alen rechtstreeks in het wild zien, zou een andere observatie zijn. Het artikel van Wright stelde uitdrukkelijk dat er tot 2022 in de Sargassozee geen eieren of werkelijk paaiende volwassen alen waren bemonsterd. Het aantonen van aankomst is een belangrijke stap, maar bewijst geen gelijke route of gelijke paaiperiode voor alle dieren.

Onderliggende bronnen: Wright et al. (2022)

Bescherming en brongebruik

10. De soort staat onder verschillende vormen van druk

De wereldwijde IUCN-beoordeling plaatst Anguilla anguilla in de categorie ernstig bedreigd (CR, Critically Endangered) op basis van criteria A2bd+4bd. De beoordelingsdatum is 7 november 2018 en het publicatiejaar 2020; dat zijn verschillende data. De druk komt niet alleen van de visserij: dammen en stuwen, pompen en turbines, veranderende leefgebieden, vervuiling, ziekten en parasieten, plus onzekerheden in het oceaanleven, spelen eveneens mee. Hun relatieve belang verschilt per locatie en levensfase.

Onderliggende bronnen: IUCN (2020) · ETN

11. Rode Lijst, wetenschappelijk advies en wet niet verwarren

In het in 2026 gepubliceerde advies voor 2027 adviseerde ICES volgens het voorzorgsbeginsel nul vangsten in alle habitats binnen het natuurlijke verspreidingsgebied. Dat omvat beroeps- en recreatieve vangsten en glasaal voor uitzetting of aquacultuur. Wetenschappelijk advies is op zichzelf geen wet. ICES (2026/2027)

Artikel 2, lid 4, van EU-verordening 1100/2007 stelt voor elk aalbeheerplan een langetermijndoel: de door mensen veroorzaakte sterfte verminderen, zodat met grote waarschijnlijkheid ten minste 40% van de best geschatte biomassa schieraal die zonder menselijke invloed naar zee zou zijn getrokken, ook naar zee kan ontsnappen. EU 1100/2007

Artikel 14 van EU-verordening 2026/249 geldt voor EU-zee- en brakwater in ICES-deelgebieden 3, 4 en 6–9 en aangrenzend EU-brakwater. Het voorziet in ten minste zes maanden sluiting van de commerciële visserij tussen 1 april 2026 en 31 maart 2027 en verbiedt recreatieve visserij, met omschreven uitzonderingen. Wijzigingsverordening 2026/786 regelt de voortgezette toepassing van bepaalde bepalingen totdat de verordening met vangstmogelijkheden voor 2027 in werking treedt. Artikel 4 van verordening 2026/266 geldt voor mediterrane GFCM-deelgebieden 1–27 en brak en zoet water: voor 2026 voorziet het in ten minste zes maanden commerciële sluiting voor aal langer dan 12 cm, een voorwaardelijke toestemming van twee maanden voor aal korter dan 12 cm en een verbod op recreatieve visserij. Controleer de voorwaarden, uitzonderingen, nationale maatregelen en actuele toepasselijkheid. EU 2026/249 · EU 2026/266 · EU 2026/786

Onderliggende bronnen: IUCN (2020) · ICES (2026/2027) · EC 1100/2007 · EU 2026/249 · EU 2026/266 · FAO/GFCM

Primaire bronnen en referenties

  1. FAO 2009 — FAO-soortfiche uit 2009 over naam, morfologie en algemene levenscyclus.

  2. IUCN Red List 2020 — Wereldwijde risico-inschatting: beoordeeld op 7 november 2018, gepubliceerd 2020, CR. Oorspronkelijke IUCN-beoordeling, beschikbaar via FishSec.

  3. OSPAR

  4. European Tracking Network — Levenscyclus en habitats in de noordoostelijke Atlantische regio en onderzoeksachtergrond.

  5. Ayala et al. 2018 — Genetische analyse van larvendarmen en deeltjes, Scientific Reports 8, 6156 (2018).

  6. Wright et al. 2022 — Satellietvolging van volwassen alen vanaf de Azoren, Scientific Reports 12, 15362 (2022).

  7. ICES (2026/2027) — ele.2737.nea.

  8. EC 1100/2007 — Juridisch kader voor Europese aalherstelplannen uit 2007.

  9. EU 2026/249 (Noordoostelijke Atlantische Oceaan, BOE)

  10. EU 2026/266 (Middellandse Zee en Zwarte Zee, BOE)

  11. FAO/GFCM — Regionaal beheer van de Middellandse Zee, vastgesteld 2018, herzien 2023.

  12. Bouchereau et al. (2009)

  13. Wright et al. (2022), full-text PDF (DTU)

  14. Wright et al. (2022), author correction (DTU)

  15. EU 2026/249

  16. EU 2026/266

  17. EU 2026/786

  18. IUCN Red List 2026-1, GBIF

Informatie gecontroleerd op: 2026-11-13.

Bekijk alle artikelen

Vind een artikel

Informatie over ecologie, gerechten en kweek per thema.

Bekijk alle artikelen

Lees het volgende artikel

Alle artikelen

Artikelen

Vind een artikel

Enter: alle resultaten. ↓: een resultaat kiezen.

Bekijk alle artikelen

De zoekopdracht wordt op je apparaat verwerkt. De zoekcriteria staan in de URL.

Leestijd

Leesinstellingen

UNAGI JAPAN

Selecteer en kopieer de URL hieronder.