Waarom eet men paling op Doyō no Ushi no Hi? De kalender en de oorsprong van het gebruik

In de zomer van 2027 valt Doyō no Ushi no Hi op woensdag 21 juli en maandag 2 augustus. Datums berekend uit de officiële Japanse kalender, de betekenis van de twee Dagen van de Os en de oorsprong van het eten van paling.

Begin met lezen ↓Inhoud +
Illustratie van een zomertafel met unajū
In dit artikel
  • Wat is Doyō no Ushi no Hi? Een dierenriemdag binnen een seizoensperiode
  • Doyō komt viermaal per jaar voor, niet alleen in de zomer
  • De Dag van de Os keert elke 12 dagen terug

Paling eten op Doyō no Ushi no Hi verbindt de wens om de hete periode gezond door te komen met een eetgewoonte die sinds de Edo-periode wordt doorgegeven. Het verhaal dat Hiraga Gennai dit gebruik populair maakte, is bekend. Er bestaan echter verschillende verklaringen voor de oorsprong; één anekdote bepaalt niet hoe het begon. Door de periode doyō te onderscheiden van de Dag van de Os wordt de gelegenheid begrijpelijker.

Wat is Doyō no Ushi no Hi? Een dierenriemdag binnen een seizoensperiode

In plaats van Doyō no Ushi no Hi als één lange naam te onthouden, helpt het om doyō en de Dag van de Os uit elkaar te halen. We bekijken eerst de betekenis van de periode en vervolgens de cyclus van dagen.

Doyō komt viermaal per jaar voor, niet alleen in de zomer

Doyō verwijst naar de ongeveer 18 dagen vóór Risshun, Rikka, Risshū en Rittō, de kalenderbeginnen van lente, zomer, herfst en winter. Ook de kalenderwoordenlijst van het Nationaal Astronomisch Observatorium van Japan omschrijft het zo. De zomerse doyō ligt vlak vóór Risshū. Hoewel doyō vaak aan de zomer doet denken, komt de periode op de kalender in alle vier de seizoenen voor.

Ondanks de vergelijkbare uitspraak is doyō een ander woord dan het Japanse woord voor zaterdag. Het betekent dus geen zaterdag om paling te eten. Risshū is bovendien een seizoensmarkering op de kalender en geeft niet aan dat de werkelijke hitte op die datum eindigt.

De Dag van de Os keert elke 12 dagen terug

De twaalf dierenriemtekens worden aan dagen én jaren toegekend. Daarom keert de Dag van de Os in een cyclus van 12 dagen terug. Valt die binnen doyō, dan heet hij Doyō no Ushi no Hi. Ook het Japanse ministerie van Landbouw, Bosbouw en Visserij legt dit uit als het samenvallen van deze twee elementen.

Omdat een cyclus van 12 dagen binnen een periode van ongeveer 18 dagen valt, zijn er in sommige jaren twee Dagen van de Os in dezelfde doyō. Bij twee dagen heet de eerste ichi no ushi en de tweede ni no ushi.

Het palingdossier van de douane van Tokio legt dit eveneens uit met een jaar met twee Dagen van de Os als voorbeeld.

Belangrijk is dat de gelegenheid niet elk jaar op dezelfde dag en maand valt. Raadpleeg voor een maaltijd of reservering de kalender van het betreffende jaar, in plaats van de datum uit een oude folder of een oud artikel over te nemen. Controleer ook of er een tweede Dag van de Os is en neem niet zonder meer aan dat er dat jaar maar één is.

Zomerse Dagen van de Os: datums voor 2027 en een referentie uit 2026 (Japanse tijd)
Datum en weekdag (Japanse tijd)Betekenis
woensdag 21 juli 20272027: eerste Dag van de Os
maandag 2 augustus 20272027: tweede Dag van de Os
zondag 26 juli 2026Referentiedatum uit 2026

Paling als feestgerecht: een wens voor gezondheid

Het gebruik om bij seizoensgebonden gelegenheden bepaalde gerechten te eten, heet gyōjishoku, of feestelijke en ceremoniële gerechten. Het landbouwministerie legt uit dat ze wensen voor geluk en gezondheid van het gezin uitdrukken en noemt paling op de zomerse Doyō no Ushi no Hi als voorbeeld.

Met die achtergrond kan de gelegenheid worden gezien als een kans om het seizoen aan tafel te ervaren, naast een dag waarop paling wordt verkocht. Bij warm weer samen iets bijzonders eten of met het gezin bespreken wat doyō betekent, zijn ook manieren om deze cultuur te beleven.

Dat mensen vroeger paling aten met een wens voor gezondheid, garandeert echter niet dat het een bepaalde ziekte voorkomt. Het is gepaster dit te begrijpen als eetcultuur die zo’n wens uitdrukt, zonder de belofte dat paling op die dag zomermoeheid voorkomt. Geniet ervan en blijf ook aandacht besteden aan dagelijkse voeding en rust, zonder op één palingmaaltijd te vertrouwen.

‘Shirayaki’ noemt een bereiding, geen vissoort

Heeft Hiraga Gennai het gebruik echt ingevoerd?

Bij uitleg over de oorsprong is het belangrijk om een bekend verhaal te onderscheiden van wat bronnen kunnen bevestigen. Laten we eerst bekijken hoe het verhaal over Gennai wordt gepresenteerd.

Volgens een bekende verklaring hielp hij de handel van een palingzaak

Volgens de beroemde anekdote gebruikte Hiraga Gennai het volksgeloof om op de Dag van de Os voedsel te eten waarvan de naam met «u» begint. Hij zou een palingzaak hebben aangeraden bij de ingang een aankondiging van Doyō no Ushi no Hi op te hangen. Japan Search vertelt dit verhaal, maar vermeldt uitdrukkelijk dat er verschillende verklaringen voor de oorsprong van het gebruik bestaan.

Stel daarom niet zonder meer dat Gennai het gebruik alleen heeft uitgevonden of dat deze reclame een vastgesteld historisch feit is. Een betere formulering is dat het een gebruik uit de Edo-periode is, met een bekende theorie dat Gennai het populair maakte. Wie het verhaal doorvertelt, kan met «naar men zegt» de overlevering van verifieerbare feiten onderscheiden.

Lees oude documenten los van latere verhalen

Japan Search vermeldt ook dat Meiwashi het gebruik beschrijft om op Doyō no Ushi no Hi paling te eten. Dat is een aanwijzing voor het bestuderen van de gewoonte, maar het bestaan van deze passage bevestigt niet alle details van de anekdote over Gennai.

Houd in een historische uitleg drie zaken uit elkaar: documenten uit die tijd tonen een eetgewoonte, iemand zou ermee zijn begonnen, en het gebruik bestaat vandaag nog. In plaats van alles toe te schrijven aan de ingeving van één persoon, is het begrijpelijker te kijken naar het samenspel van bestaande seizoensgebruiken, handel en eetcultuur.

De band tussen zomer en paling komt ook voor in de Man’yōshū

Het idee om in de zomer paling te eten, komt niet alleen in anekdotes uit de Edo-periode voor. Japan Search bespreekt een gedicht van Ōtomo no Yakamochi uit de Man’yōshū waarin gewichtsverlies in de zomer en paling worden genoemd. Dat gedicht bewijst echter niet dat Doyō no Ushi no Hi toen al op dezelfde manier als nu werd gevierd.

Ook hier moet men het aanraden van paling in de zomer onderscheiden van de gewoonte om het op een bepaalde kalenderdag te eten. Een oud gedicht geeft inzicht in wat mensen van paling verwachtten; het is geen bewijs voor hedendaagse gezondheidseffecten.

Aan tafel kunt u uitleggen dat de band tussen zomer en paling ook in oude gedichten voorkomt, maar een andere kwestie is dan de oorsprong van Doyō no Ushi no Hi. Zo raken verhalen uit verschillende tijdperken niet vermengd.

Paling hoeft niet de enige manier te zijn om de gelegenheid te beleven

Wie paling als feestgerecht wil eten, kan kiezen naar smaak en budget: bijvoorbeeld kabayaki met rijst of kleine porties shirayaki. Bepaal bij het delen met het gezin eerst hoeveel mensen mee-eten en of paling het hoofdgerecht of een extra gerecht wordt. Dat maakt het eenvoudiger de bestelhoeveelheid te plannen.

De maaltijd hoeft ook niet precies op de dag zelf plaats te vinden. Controleer bij uit eten gaan de openingsdagen en reserveringsmogelijkheden, bij afhalen de afhaaltijd en bij online bestellen de verwachte aankomst en bewaarinstructies. Plezier beleven aan de kalender kan samengaan met het dagelijks leven.

Ook wie paling niet lekker vindt of niet eet, kan de gelegenheid gebruiken om bij de seizoenswisseling stil te staan. Een traditie kennen en verplicht steeds hetzelfde gerecht eten, zijn verschillende dingen. Bespreek de oorsprong en pas het gebruik aan uw eigen tafel aan.

Bij twijfel: hoeveelheid, budget en doel van de maaltijd

Veelgestelde vragen

Valt Doyō no Ushi no Hi elk jaar op dezelfde datum in juli?
Nee. De datum wordt bepaald door de combinatie van de doyō-periode en de dierenriemdagen, dus maand en dag liggen niet elk jaar vast. Raadpleeg de kalender voor het betreffende jaar.
Moet ik ook op de tweede Dag van de Os paling eten?
Er is geen verplichting. Ni no ushi is eenvoudigweg de naam voor de tweede Dag van de Os in dezelfde doyō-periode. Geniet van de gelegenheid volgens uw plannen en voorkeuren.
Eet men paling in de zomer omdat hij alleen dan lekker is?
De hier beschreven band met Doyō no Ushi no Hi betreft de kalender en eetcultuur. Die bepaalt op zichzelf niet in welk seizoen paling de beste smaak of kwaliteit heeft. Let bij het kopen ook op de uitleg van het product of de zaak, naast de datum van de gelegenheid.

Bekijk alle artikelen

Vind een artikel

Informatie over ecologie, gerechten en kweek per thema.

Bekijk alle artikelen

Lees het volgende artikel

Alle artikelen
Referenties en bronnen9 bronnen

De taal van de bronnen verschilt per document.

  1. 農林水産省「行事食について」 nieuw tabblad
  2. ジャパンサーチ「土用の丑」 nieuw tabblad
  3. 国立天文台暦計算室「こよみ用語解説」 nieuw tabblad
  4. 農林水産省「特集2 鰻(1)」 nieuw tabblad
  5. 国立国会図書館レファレンス協同データベース「土用の丑の日、ニの丑について教えてほしい」 nieuw tabblad
  6. 東京税関「特集 うなぎの輸入」7ページのコラム nieuw tabblad
  7. 国立天文台「令和9年(2027)暦要項 二十四節気および雑節」 nieuw tabblad
  8. 国立天文台「令和8年(2026)暦要項 二十四節気および雑節」 nieuw tabblad
  9. National Astronomical Observatory of Japan: day count, weekday and sexagenary cycle nieuw tabblad

Artikelen

Vind een artikel

Enter: alle resultaten. ↓: een resultaat kiezen.

Bekijk alle artikelen

De zoekopdracht wordt op je apparaat verwerkt. De zoekcriteria staan in de URL.

Leestijd

Leesinstellingen

UNAGI JAPAN

Selecteer en kopieer de URL hieronder.